على اصغر شميم
150
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
روزنامه با چاپ سنگى به قطع يك ورق بزرگ از كاغذ خانباليغ چاپ مىشد و چاپ آن چندان عالى نبود . روزنامهى مزبور نام مخصوصى نداشت فقط در آخر صفحهى اول آن نشان دولتى ايران ديده مىشد . همين روزنامه است كه پس از تغييراتى محسوس به صورت روزنامه وقايع اتفاقيه روزنامهى رسمى تهران درآمده است « 1 » . به دستور اميركبير روزنامهى وقايع اتفاقيه تأسيس گرديد و نخستين شماره آن روز جمعه پنجم ربيع الثانى 1267 در تهران انتشار يافت . اين روزنامه هفتگى و چاپ آن سنگى و به تفاوت داراى سه يا دو ورق و شمارهى اول آن داراى نقش شير و خورشيد ايران در ميان دو درخت و بالاى شير و خورشيد نوشته شده بود « يا اسد اللّه الغالب » و در شمارههاى بعدى به جاى عبارت « يا اسد اللّه الغالب » جملهى روزنامهى وقايع اتفاقيه نوشته شده است . شمارهى اول اين روزنامه چنين شروع شده است : از آنجا كه همت حضرت اقدس شاهنشاهى مصروف بر تربيت اهل ايران و استحضار و آگاهى آنها از امورات داخله و وقايع خارجه است ، لهذا قرار شد كه هفته به هفته احكام همايون و اخبار داخله مملكتى و غيره را كه دول ديگر گازت مىنامند در دار الطباعه دولتى زده شود و به كل شهرهاى ايران منتشر گردد كه اهالى ممالك ايران نيز ، در هر هفته از احكام دار الخلافه مباركه و غيره اطلاع حاصل نمايند و از جمله محسنات اين گازت يكى آنكه سبب دانايى و بينايى اهالى اين دولت عليه است ، اينكه اخبار كاذبه اراجيف كه گاهى بر خلاف احكام ديوانى و حقيقت حال در بعضى از شهرها و سرحدات ايران ، پيش از اين باعث اشتباه عوام اين مملكت مىشد ، بعد از اين به واسطهى روزنامچه موقوف خواهد شد و بدينسبب لازم است كل امناى دولت ايران و حكام ولايات و صاحبمنصبان معتبر و رعاياى صادق اين دولت ، اين روزنامهها را داشته باشند « 2 » . مدير روزنامه حاجى ميرزا جبار رئيس تذكره و سردبير آن يك نفر انگليسى به نام ادوارد برجيس « 3 » و نويسنده يا كاتب آن شخصى به نام ميرزا عبد اللّه بودند . اميركبير تا آنجا كه امكان داشت در طبع و نشر كتب و رسالات مفيد علمى و صحى كوشيد . از آن جمله : چند دوره نقشهى جغرافيا از ايران و پنج قارهى عالم ، يك نقشهى جهاننما ، دو جلد
--> ( 1 ) - نقل از كتاب ميرزا تقى خان اميركبير تأليف عباس اقبال آشتيانى ، چاپ تهران ، 1340 . ( 2 ) - نقل از كتاب ميرزا تقى خان اميركبير ، تأليف عباس اقبال آشتيانى ، چاپ تهران ، 1340 . ( 3 ) - Edward Burgess اين شخص از زمان وليعهدى عباس ميرزا به خدمت دولت ايران درآمده بود و ضمن اشتغال به امور چاپ و چاپخانه تجارت نيز مىكرد .